Linux Dosya Sistemi Hiyerarşisi: Neyi Nerede Bulursun?
Windows'un C: sürücüsüne alışkın biri için Linux'un klasör yapısını çözme rehberi.
Windows'tan Linux'a geçen biri için ilk şaşırtıcı şeylerden biri, "C: sürücüsü" gibi bir kavramın olmamasıdır — Linux'ta her şey TEK BİR kök (root) dizininden başlayan, ağaç benzeri bir yapıdadır. Bu makalede bu yapının mantığını çözüyoruz.
Her Şeyin Başladığı Nokta: / (Kök Dizin)
Linux'ta her şey / (kök dizin, "root") ile başlar — Windows'taki gibi C:, D: gibi ayrı "sürücüler" yoktur. Farklı diskler veya bölümler bile, bu tek ağacın İÇİNE "bağlanır" (mount edilir), ayrı bir harfle değil.
En Önemli Klasörler ve Ne İçerdikleri
| Klasör | İçeriği |
|---|---|
/home | Her kullanıcının kendi kişisel dosyalarının bulunduğu klasör (Windows'taki "Kullanıcılar" gibi) |
/etc | Sistem YAPILANDIRMA dosyaları — birçok programın ayarları burada tutulur |
/bin , /usr/bin | Temel çalıştırılabilir programlar (komutların kendisi aslında buradaki dosyalardır) |
/var | Değişken (variable) veriler — loglar, önbellek gibi sürekli güncellenen dosyalar |
/tmp | Geçici dosyalar — sistem yeniden başladığında genelde temizlenir |
/root | Sadece "root" (yönetici) kullanıcısının kişisel klasörü — normal kullanıcının /home'undan farklıdır |
/dev | Donanım cihazlarını temsil eden özel dosyalar (örneğin bir USB bellek burada bir "dosya" gibi görünebilir) |
Neden /etc Klasörü Bu Kadar Önemli?
Bir sistem yöneticisi veya güvenlik uzmanı için /etc klasörü özellikle değerlidir çünkü birçok kritik ayar burada tutulur:
/etc/passwd: Sistemdeki kullanıcı hesaplarının temel bilgilerini tutar (şifrelerin kendisini DEĞİL, ama kullanıcı adları ve ayarları burada)./etc/shadow: Kullanıcı şifrelerinin hash'lenmiş hâlini tutar — bu dosya sadece root tarafından okunabilir (bir önceki makalede öğrendiğimiz dosya izinleri sisteminin gerçek bir uygulaması!)./etc/hosts: Bazı alan adlarının hangi IP'ye karşılık geldiğini yerel olarak tanımlayan bir dosya.
/var/log: Adli Bilişimin Altın Madeni
/var/log klasörü, sistemde olup biten HER ŞEYİN (giriş denemeleri, hata mesajları, uygulama olayları) kaydedildiği log dosyalarını barındırır. İleride Adli Bilişim kütüphanemizde detaylıca gördüğümüz "log analizi" tekniklerinin Linux tarafındaki karşılığı, büyük ölçüde bu klasördeki dosyaları incelemekle ilgilidir — bir sistemde bir şeyler ters gittiğinde, ilk bakılacak yerlerden biri her zaman /var/log'dur.
Mutlak Yol ile Göreli Yol Farkı
Bir dosyanın konumunu iki şekilde belirtebilirsin:
- Mutlak yol (absolute path): Kök dizinden (
/) başlayarak TAM yolu yazmak:/home/ahmet/belgeler/rapor.txt - Göreli yol (relative path): Şu an bulunduğun konuma göre yolu yazmak: eğer zaten
/home/ahmetklasöründeysen, sadecebelgeler/rapor.txtyazman yeterli olur.
Bu ayrımı anlamak, terminalde gezinirken (özellikle script yazarken) çok işine yarayacak.
Pratik Bir Benzetme
Windows'taki C:, D: sürücülerini "farklı binalar" gibi düşünebilirsin — her birinin kendi girişi (C:, D:) vardır. Linux'ta ise her şey TEK BİR devasa binadır (/), farklı "katlar" (disk bölümleri) bile bu tek binanın içine, farklı kapılar (mount noktaları) olarak eklenir — ama binanın kendisi (kök dizin) hep tek bir tanedir.
Bu makale, Linux dosya sistemi hiyerarşisine giriş niteliğinde, başlangıç seviyeli bir özetidir; SiberCrew ekibi tarafından hazırlanmış özgün içeriktir.