Temel Linux Komutları: İlk Adımlar

Terminale ilk kez oturan biri için en sık kullanılacak komutların pratik rehberi.

Linux'ta terminal (komut satırı), ilk bakışta boş, siyah bir ekran ve gözünü korkutabilir — ama aslında sadece bir "konuşma" arayüzüdür: sen bir komut yazarsın, bilgisayar bunu anlayıp bir işlem yapar. Bu makalede, her Linux kullanıcısının bilmesi gereken en temel komutları öğreneceğiz.

Neredeyim? pwd ve ls

Terminali açtığında, önce "şu an nerede olduğunu" bilmek istersin:

bash

pwd    # "print working directory" - şu an bulunduğun klasörün tam yolunu gösterir
ls     # "list" - bulunduğun klasördeki dosya ve klasörleri listeler
ls -la # aynı listeyi, GİZLİ dosyalar ve detaylı bilgilerle (izinler, boyut, tarih) göster

Bunu bir binada dolaşmaya benzetebilirsin: pwd sana "şu an hangi kattasın, hangi odadasın" der; ls ise "bu odada neler var" der.

Klasörler Arasında Gezinme: cd

bash

cd Belgeler       # "Belgeler" adlı klasöre gir
cd ..             # bir üst klasöre çık
cd ~              # doğrudan ana dizinine (home) git
cd /              # sistemin en kök (root) dizinine git

cd (change directory), klasörler arasında gezinmeni sağlar — grafik arayüzde bir klasöre çift tıklamanın terminal karşılığıdır.

Dosya İçeriğini Görüntüleme: cat, less

bash

cat dosya.txt     # dosyanın TÜM içeriğini ekrana basar (kısa dosyalar için ideal)
less dosya.txt    # dosyayı sayfa sayfa, kaydırarak okumanı sağlar (uzun dosyalar için ideal)

Dosya ve Klasör Oluşturma/Silme

bash

mkdir yeni_klasor       # yeni bir klasör oluştur
touch yeni_dosya.txt    # boş, yeni bir dosya oluştur
rm dosya.txt            # bir dosyayı sil (DİKKAT: çöp kutusuna gitmez, doğrudan siler!)
rm -r klasor_adi        # bir klasörü ve İÇİNDEKİ HER ŞEYİ sil (çok dikkatli kullan)

Önemli uyarı: Linux'ta rm komutu, Windows'taki "çöp kutusuna taşıma" gibi çalışmaz — silinen dosya genelde doğrudan ve kalıcı olarak silinir. Bu yüzden özellikle rm -r (bir klasörü tüm içeriğiyle silme) komutunu kullanmadan önce, doğru klasörde olduğundan emin olmalısın.

Metin İçinde Arama: grep

grep, bir dosyanın (veya birçok dosyanın) içinde belirli bir kelimeyi veya örüntüyü aramanı sağlayan, siber güvenlikte SIKLIKLA kullanılan bir komuttur:

bash

grep "hata" log.txt              # log.txt dosyasında "hata" geçen satırları bul
grep -r "sifre" /home/kullanici/  # bir klasördeki TÜM dosyalarda "sifre" kelimesini ara

İleride log analizi yaparken veya bir dosyada belirli bir bilgiyi ararken, grep en çok kullanacağın komutlardan biri olacak.

Komutları Birbirine Bağlama: Pipe (|)

Linux'un en güçlü özelliklerinden biri, komutların çıktısını başka bir komuta "aktarabilmen" (pipe, | sembolü ile):

bash

ls -la | grep ".txt"   # klasördeki dosyaları listele, SADECE ".txt" ile bitenleri göster

Bu örnek, ls -la komutunun ürettiği listeyi doğrudan grep'e "aktarır" ve grep bu listenin içinden sadece istediğin kısmı filtreler — bu, birden fazla küçük komutu bir araya getirerek karmaşık işler yapabilmenin temelidir.

Pratik Tavsiye

Bu komutları ezberlemeye çalışmak yerine, gerçekten bir terminal açıp (Ubuntu veya benzeri bir Linux'u sanal makinede kurarak) tek tek denemen çok daha kalıcı öğrenme sağlar. Yanlış bir komut çalıştırmaktan (dikkatli olduğun sürece) korkma — bu, öğrenmenin doğal bir parçası.

Bu makale, temel Linux komutlarına giriş niteliğinde, başlangıç seviyeli bir özetidir; SiberCrew ekibi tarafından hazırlanmış özgün içeriktir.